Ik stel me een gigantisch vuur voor, in het midden van de ring van het Apple Park in Cupertino. Met vooral oude en unieke boeken, in alle talen van de wereld. De toren van Babylon in boeken.

Artificial Intelligence… toets het altijd aan ‘Ethical, Legal, en Societal’ aspecten: ELSA, makkelijk te onthouden. Vandaag 22 augustus 2026 las ik: buitenlandse AI-bedrijven kopen op grote schaal (Nederlandstalige) tweedehands boeken op om te scannen en AI modellen te trainen. Doel is het verkrijgen van hoogwaardige oude informatie die nooit eerder is gedigitaliseerd. In Nederland sloeg een aantal antiquariaten alarm, dat steeds verzoeken van een bepaald Amerikaans/Canadees adres kregen. De stapels boeken die overzees werden opgevraagd, hadden vrijwel altijd een niche onderwerp.

AI-bedrijven zoeken specifiek naar boeken van vóór 2022 omdat het internet vanaf dat jaar overspoeld raakte met door AI gegenereerde teksten (‘AI slop’). Om AI modellen goed te trainen, zijn door mensen geschreven teksten nodig. Wat bleek: oude boeken zijn daarvoor perfect. De boeken vaak worden vernietigd na digitalisering. Kaft eraf, stapel losse pagina’s inscannen, en dan versnipperen of op de brandstapel ermee. Sommige critici bestempelen dit als barbarij, en het roept ethische vragen op over auteursrechten en cultureel erfgoed.

Wij hebben zelf inmiddels een flinke bibliotheek opgebouwd, met boeken in bijzondere categorieen. Puur voor eigen plezier, en om ze uit te lenen. Wat vind ik hier dan van? Tja.
Willen we oma’s Oud-Hollandsche recepten digitaal via een gerichte AI zoekvraag kunnen lezen (ja, ik probeer deze weken de perfecte Engelse cake te maken, met mijn telefoon naast mijn handen vol meel) en weten hoe het OnzeVader vroeger in het Fries gebeden werd? Of houden we liever het boek met de lage oplage van 500 stuks veilig in de Nederlandse kast?
Allebei waar, toch?

De glijdende schaal is ook hier van kracht. Kan gemakzucht leiden tot het onomkeerbaar vernietigen van uniek cultureel erfgoed? Een ethische vraag kan zijn of fysiek behoud ondergeschikt moet zijn aan digitale toegankelijkheid. Of dat het allebei moet blijven bestaan.

Het herbouwen van een fysieke bibliotheek van Alexandrie is niet nuttig, want logistiek onhaalbaar, te kwetsbaar, en sluit 99% van de bevolking uit. Maar ook dat is leuk, om je voor te stellen hoe het eruit zou zien.

Zie ook:

• AI-bedrijven kopen massaal boeken op van voor 2022, om ze na gebruik door de versnipperaar te halen / Marco Visser in Trouw, 20 augustus 2026 (achter betaalmuur)
• Nederlandstalige tweedehands boeken zijn een goudmijn voor AI-bedrijven: ‘Dit is een vorm van barbarisme’ / Jorit Verkerk in NRC, 21 augustus 2026 (achter betaalmuur)